Święta w stolicy. Wielkanocne zwyczaje warszawiaków

Wielki Piątek

Święta wielkanocne w Polsce to czas wzmożonych praktyk religijnych, którym towarzyszy wyjątkowa oprawa. W Warszawie widać to szczególnie na Starym i Nowym Mieście oraz wzdłuż Traktu Królewskiego, gdzie liczne kościoły niekiedy są oddalone od siebie zaledwie o kilkadziesiąt metrów, a celebracje Wielkiego Tygodnia nierzadko przenoszą się na zewnątrz – na ulice i place. W Wielki Piątek wieczorem, gdy chrześcijanie wszystkich obrządków wspominają mękę i śmierć Chrystusa, w Warszawie rokrocznie odbywa się Centralna Droga Krzyżowa. W tym roku uroczysta procesja wyruszy spod kościoła akademickiego pw. św. Anny i uda się ulicami do katedry św. Jana. Tego samego dnia we wszystkich kościołach aranżowane są Groby Pańskie, które odsłania się po Liturgii Męki Pańskiej.

Groby Pańskie

W Warszawie żywa jest, sięgająca XVI wieku, tradycja odwiedzania Grobów Chrystusa. Przez całą Wielką Sobotę kościoły są otwarte a symboliczne groby stają się miejscami modlitwy i adoracji Najświętszego Sakramentu wystawianego w monstrancji. Formy grobów są różnorodne – od najprostszych – przedstawiających grotę, w której spoczywa figura zmarłego Chrystusa po rozbudowane aranżacje nawiązujące do bieżących wydarzeń i spraw społecznych. Wielu warszawiaków umawia się tego dnia na spacery po Starówce, gdzie można obejrzeć liczne Groby Pańskie i połączyć tę formę świętowania z rodzinnym spotkaniem.

Kalwaria Ujazdowska

Idąc szlakiem kościołów przez Nowe i Stare Miasto, a następnie Krakowskie Przedmieście i Nowy Świat, dojdziemy do Placu Trzech Krzyży. Grób Pański w tutejszym kościele pw. św. Aleksandra jest wyjątkowy – spoczywa w nim barokowa figura Chrystusa z białego marmuru, będąca dziełem włoskiego rzeźbiarza. Jest to jedna z zachowanych pamiątek po istniejącym w XVIII wieku założeniu sakralnym – Kalwarii Ujazdowskiej. Kalwaria powstała za czasów panowania króla Augusta II i składała się z dwudziestu ośmiu niewielkich kapliczek rozlokowanych wzdłuż drogi biegnącej do Zamku Ujazdowskiego (dzisiejsze Aleje Ujazdowskie). W zamkowym ogrodzie znajdowała się najbardziej okazała ze wszystkich stacji – kaplica Grobu Pańskiego. To właśnie z tej kaplicy pochodzi figura, którą dziś możemy oglądać w kościele na Placu Trzech Krzyży. Po rozebraniu Kalwarii Ujazdowskiej w 1792 roku przenoszono ją kolejno do kilku warszawskich kościołów, by ostatecznie w 1826 roku umieszczona została w kościele św. Aleksandra, gdzie przetrwała pomimo zniszczenia kościoła podczas Powstania Warszawskiego. Drugi zachowany element Kalwarii to dwie kamienne kolumny zwieńczone krzyżami, usytuowane naprzeciwko wejścia do kościoła. Wyznaczały one początek drogi krzyżowej.

Święcenie pokarmów

W Wielką Sobotę w całej Polsce święci się wielkanocne pokarmy zanoszone do kościoła w małych koszyczkach, przyozdobionych baziami i zielonym bukszpanem. Do koszyczka tradycyjnie wkłada się wykonanego z cukru, ciasta lub masła baranka oraz podstawowe produkty spożywcze takie jak chleb, sól, kiełbasa oraz jajka, którymi dzieli się podczas składania życzeń przy wielkanocnym śniadaniu. Zwyczajem znanym na całej Słowiańszczyźnie jest barwienie i ozdabianie wielkanocnych jajek. Te wzorzyste to pisanki, a farbowane na jeden kolor – kraszanki. Kilka minut spacerem od Krakowskiego Przedmieścia, przy ulicy Kredytowej 1 znajduje się Państwowe Muzeum Etnograficzne, gdzie na wystawie „Czas świętowania” można obejrzeć kolekcję ozdobionych rozmaitymi technikami pisanek, pochodzących z różnych regionów Polski.

Wielkanocne smakołyki

Spacerując po mieście warto zrobić sobie przerwę i wstąpić do jednej z licznych warszawskich cukierni lub kawiarni, by skosztować tradycyjnych świątecznych słodyczy: drożdżowej babki oraz mazurka – typowo polskiego przysmaku, który jada się tylko raz w roku, na Wielkanoc. Jest to kruche lub biszkoptowe ciasto ze słodką masą w różnych smakach, udekorowane bakaliami i kandyzowanymi owocami, a często również świątecznymi motywami takimi jak bazie, kurczęta czy napis „Alleluja”. Wybierając się na obiad warto zamówić żurek z jajkiem i białą kiełbasą, który jest w Warszawie najbardziej typową wielkanocną potrawą.

Cmentarze

Jeżeli masz ochotę na bardziej nastrojowy spacer z dala od wielkomiejskiego zgiełku, wybierz się na któryś z zabytkowych warszawskich cmentarzy: Stare Powązki albo położone na Woli cmentarze ewangelicki i prawosławny. W okresie Wielkanocy warszawiacy często odwiedzają groby swoich bliskich, nie zapominając również o zasłużonych obywatelach miasta. Na grobach pojawiają się wiosenne kwiaty oraz dekoracje związane z symboliką świąt – gałązki wierzby obsypane baziami, palmy wielkanocne, młody owies w doniczkach oraz znicze w zaskakujących nieraz kształtach kurczaków i zajączków. Na cmentarzu prawosławnym tradycyjnie zostawia się na grobach pisanki.

Autor: Małgorzata Kunecka, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie