Warszawa tonie w zieleni
Warszawa jest jedną z najbardziej zielonych stolic Europy. Odkrywanie miasta, jego kultury, zabytków i historii można tu z łatwością połączyć ze spacerami wśród drzew, krzewów i kwiatów. Każdy sam zdecyduje, czy bardziej odpowiada mu elegancki ogród przypałacowy, czy też park z malowniczymi krajobrazami, a może zaciszny las miejski lub tajemniczy zieleniec na terenie dawnych fortyfikacji. Zapraszam do odkrywania Warszawy nie jako metropolii pełniej zgiełku, ale jako miasta w kojącym otoczeniu zieleni.
Elegancki spacer w Łazienkach Królewskich
Łazienki Królewskie to jeden z najpiękniejszych historycznych ogrodów w centrum miasta. Nazwa pochodzi od pawilonu ogrodowego z łaźnią z XVII wieku, jednak dziś jest to przede wszystkim miejsce spacerów, koncertów, atrakcji kulturalnych i spotkań z historią. Swój obecny wygląd Łazienki Królewskie zawdzięczają królowi Stanisławowi Augustowi, który pod koniec XVIII w. przebudował pawilon ogrodowy w kameralny Pałac na Wyspie, wzniósł amfiteatr, oranżerię i inne budynki, które obecnie można zwiedzać także od środka. W kolejnych stuleciach zespół pałacowo-ogrodowy wzbogacono o nowe pawilony, pomniki i zieleń. Dziś spacery po Łazienkach Królewskich dostarczają wspaniałych widoków wzdłuż stawu, doświadczania różnych form ogrodu: królewskiego z XVIII w., romantycznego z XIX w. oraz modernistycznego z XX w. Położenie Łazienek Królewskich na skarpie wiślanej sprawia, że jest to miejsce o szczególnej urodzie, a wśród bujnej zielni żyją liczne gatunki zwierząt m. in. pawie, łabędzie, dzięcioły, lisy, jeże i wiewiórki. Ale uwaga! Śmiałek, który znieważy królewski majestat ogrodu zostanie szybko wyproszony przez straże: w Łazienkach Królewskich nie wolno jeździć na rowerach i hulajnogach, wprowadzać psów i kotów nawet na smyczy oraz karmić miejscowych zwierząt.
Z dziećmi koniecznie do Parku Ujazdowskiego
Niedaleko Łazienek Królewskich w Alejach Ujazdowskich znajduje się mniejszy, ale bardzo zadbany Park Ujazdowski. W XIX w. było tu pole do ćwiczeń wojskowych, publicznych biesiad i wystaw przemysłowych. W ostatnich latach XIX wieku Franciszek Szanior zaprojektował w tym miejscu park typu kaligraficznego. Płynne linie alejek, granic trawników, brzegów stawów nawiązywały do sztuki kaligrafii i kształtów rysowanych cyrklem. Wprowadziło to do parku łagodny, pogodny nastrój, idealny do pozbycia się nadmiaru stresu. Teren dzieli się na dwie części. Południowa ma charakter romantycznego krajobrazu ze stawem, do którego woda spływa kamienistym strumieniem tryskającym ze skały. Nad strumieniem przerzucono wygięty w łuk mostek tworzący idealną scenerię dla spotkań zakochanych. Północna część parku słynna jest z rzeźb, m.in. Ewy, modernistycznego dzieła Edwarda Wittiga, czy Gladiatora dłuta Piusa Welońskiego. Na najmłodszych czeka tu także atrakcyjny plac zabaw w formie sztucznej góry ze zjeżdżalniami, miejscami do wspinaczki i różnymi niespodziankami.
Długodystansowa trasa na skarpie z dalekimi widokami
Spacerowicze poszukujący dłuższych tras w Śródmieściu powinni wybrać malowniczy szlak biegnący wzdłuż skarpy. Ma on swój początek przy Zamku Ujazdowskim, dawnej rezydencji królów z dynastii Wazów z XVII w., a dziś Centrum Sztuki Współczesnej. Wschodnia elewacja budowli znajduje się nad stromym brzegiem skarpy, skąd roztacza się imponujący widok w stronę Wisły wzdłuż Kanału Piaseczyńskiego. Wisła, która niegdyś płynęła pod samą skarpą, zmieniła bieg i pozostawiła pas ziemi zajęty przez ogrody i dzielnicę Powiśle. Wędrując skrajem skarpy na północ można dotrzeć do miejsca, gdzie rzeka jest bardzo blisko zbocza. Kilkukilometrowa trasa widokowa, prowadzi przez pięć parków (T. Mazowieckiego, E. Rydza-Śmigłego, Na Książęcem, K. Beyera, Kazimierzowski) i cztery kładki przeskakujące wdzięcznie nad położonymi w dole ulicami (Al. Armii Ludowej, Górnośląską, Książęcą, Tamką). Droga wśród zieleni wiedzie na tyłach Sejmu RP i przez punkt widokowy na kilometrową oś zwieńczoną pomnikiem Sapera. Trasa prowadzi obok modernistycznej stacji Powiśle, Uniwersytetu Muzycznego, Muzeum Chopina i Uniwersytetu Warszawskiego, a kończy się przy zabytkowym wiadukcie Markiewicza.
Dach Biblioteki Uniwersyteckiej
Poniżej skarpy przy ulicy Dobrej, niedaleko Krakowskiego Przedmieścia powstał nowoczesny gmach biblioteki należący do Uniwersytetu Warszawskiego. Po jego północnej stronie znajduje się niewielki park, który dosłownie wspina się po elewacji budynku i nakrywa jego dach. Warto odwiedzić to miejsce, poszukać oczka wodnego w dolnej części parku, a potem zabawić się w odkrywcę i wędrując wzdłuż strumienia wspiąć się na dach biblioteki. Roztacza się stąd malowniczy widok na cztery strony świata: na zieleń nieuregulowanego prawego brzegu Wisły, który jest domem dla wielu gatunków ptaków i miejscem plażowania, na Stare Miasto, dawną Elektrownię Powiśle i na nowoczesne warszawskie city z wieżowcami. Ciekawscy mogą poszukać też wielkiego okrągłego okna ukrytego w pergoli, przez które można zajrzeć do wnętrza biblioteki i zobaczyć studentów w czytelni.
Barokowe rzeźby w Ogrodzie Saskim
Pierwszy w Warszawie park udostępniony publiczności w 1727 r. jest równocześnie wspomnieniem po spektakularnym założeniu pałacowo-ogrodowym królów Augusta II i Augusta III z XVIII w., czyli Osi Saskiej. Ogród ma kształt wachlarza, a ze wschodu na zachód przecina go główna aleja. Znajdziemy tu najsłynniejszą warszawską fontannę w kształcie wielkiego kielicha, na którą tryska woda z paszcz smoków. Szum wody jest tak silny, że zagłusza hałas uliczny. Atrakcją parku są partery kwiatowe, alejki kluczące wśród zieleni oraz staw i wodozbiór w formie świątyni Westy z Tivoli. Powstał on razem z fontanną w połowie XIX w., gdy w Warszawie wybudowano pierwszy większy wodociąg. Na głównej alei można zobaczyć najstarsze pamiątki z czasów saskich, czyli rzeźby z dawnego ogrodu, alegorie pór roku, cnót, wad i zawodów. Najważniejszym obiektem stojącym na skraju ogrodu i Placu Piłsudskiego jest Grób Nieznanego Żołnierza w trwałej ruinie − arkadach dawnego Pałacu Saskiego, zniszczonego przez niemieckich okupantów w 1944 r. Obecnie trwają przygotowania do odbudowy pałacu, wokół odkryte są piwnice z XVIII-XX w.
Kwiaty i skarby Biblioteki Narodowej w Ogrodzie Krasińskich
Ogród powstał przy barokowym Pałacu Krasińskich, zaprojektowanym w XVII w. przez holenderskiego architekta Tylmana z Gameren dla zamożnego rodu Krasińskich. W 1768 r. po wykupieniu posiadłości przez państwo, ogród został udostępniony publiczności, a budowla stała się Pałacem Rzeczypospolitej. Park jest niewielki, ale zdecydowanie można go nazwać perełką sztuki ogrodnictwa ze względu na zadbaną zieleń, przemyślane rozplanowanie i liczne atrakcje. Na polanie rekreacyjnej od strony ulicy Świętojerskiej czekają leżaki, bliżej środka ogrodu znajduje się plac zabaw wodnych, tory do gry w boule oraz stoliki do gier planszowych. Dla aktywnych przygotowano plenerową siłownię, a dla dzieci trzy place zabaw dostosowane do różnych grup wiekowych. Odpoczynek w ogrodzie warto połączyć z wizytą w Pałacu Rzeczypospolitej, do którego wstęp jest bezpłatny. Na uwagę zasługują zarówno barokowe wnętrza, jak i eksponowane tam skarby Biblioteki Narodowej, która jest gospodarzem pałacu.
Sztuka i sport w krajobrazowym Parku Skaryszewskim
Po prawej stronie Wisły, w pobliżu Stadionu Narodowego, znajduje się wejście do Parku Skaryszewskiego. W XIX wieku teren ten pełnił funkcję rozległych miejskich pastwisk. W 1916 roku otwarto tu duży park krajobrazowy z zespołem wnętrz o różnych nastrojach zaprojektowany przez Franciszka Szaniora. Warto odwiedzić kameralny ogród różany, leśne świerkowe wzgórze, staw na Kosku czy otwarte nabrzeże Jeziora Kamionkowskiego. Nie należy się dziwić, gdy w tej romantycznej scenerii spotka się grupę panien piknikującą na kocach, gdyż jest to popularne miejsce rozpoczynania wieczorów panieńskich.
W krajobraz parku wkomponowano słynne rzeźby okresu dwudziestolecia międzywojennego: Tancerka Stanisława Jackowskiego (1927 r.), Rytm Henryka Kuny (1929 r.) czy Kąpiąca się Olgi Niewskiej (1929 r.). Osoby lubiące aktywnie spędzać czas mogą skorzystać z bezpłatnej wypożyczalni kajaków przy Jeziorze Kamionkowskim. Warto też rozważyć przejście na drugą stronę jeziora, gdzie znajduje się słynna fabryka E. Wedla, aby odwiedzić Pijalnię Czekolady w zabytkowej rogatce z pocz. XIX w.
A jeśli lubisz dalsze wycieczki
Dla tych, którzy nie obawiają się opuścić ścisłego centrum miasta, czekają atrakcje w dalszych, ale łatwo dostępnych dzielnicach Warszawy. Na Mokotowie znajduje się położony na skarpie Pałac Królikarnia z Muzeum Rzeźby. Już sama wizyta w parku okalającym zabytek jest zwiedzaniem galerii plenerowej, a spacer można kontynuować w Parku Arkadia, który schodzi po stoku skarpy do stawów. To właśnie stąd bryła pałacyku nakryta kopułą rysuje się najbardziej wdzięcznie. Z centrum szybki tramwaj lub autobus zabiera pasażerów do Wilanowa, niegdyś podmiejskiego pałacu króla Jana III Sobieskiego, zwycięzcy spod Wiednia (1683 r.). Zespół pałacowo-ogrodowy w Wilanowie jest najpiękniejszym przykładem królewskiej rezydencji barokowej w stolicy (wstęp płatny). Natomiast miłośnicy fortyfikacji powinni udać się na Żoliborz do Parku Stefana Żeromskiego przy Placu Wilsona (I linia metra). Park powstał na terenie fortu Sokolnickiego z 1851 r., który był jednym z dzieł otaczających Cytadelę Warszawską. Z fortu zachowała się najciekawsza część, czyli baszta artyleryjska, obecnie działa tam Żoliborski Dom Kultury. Kierując się dalej na wschód można dotrzeć do Parku Fosa i Stoki Cytadeli, którego nazwa doskonale opisuje ten teren zielony. Brama Żoliborska prowadzi do wnętrza Cytadeli, gdzie znajdują się m.in. Muzeum Historii Polski i Muzeum Wojska Polskiego. Jeśli natomiast masz ochotę pobiegać lub pospacerować w lesie, to najlepiej wsiąść w I linię metra i pojechać na stację Kabaty. Jest to także nazwa lasu położonego pół kilometra od stacji, który oferuje dróżki rowerowe, trasy edukacyjne i szlaki piesze.
Autor: Krzysztof Mordyński, historyk, badacz dziejów Warszawy
