Syrenka – patronka stolicy Polski i jej wcielenia
Z legendy do herbu
Według jednej z legend Syrenka przypłynęła w okolice Warszawy z Bałtyku i tak urzekł ją widok miasta, że postanowiła tu zostać. Wpadła w ręce niecnego kupca, który postanowił porwać ją i zarabiać pokazując ją na festynach. Syrenka, została następnie uwolniona przez warszawskich rybaków. W dowód wdzięczności obiecała bronić Warszawy. Od tej pory, uzbrojona w tarczę i miecz patronuje stolicy Polski.
Aby dowiedzieć się co faktycznie mogło sprawić, że znalazła się w herbie miasta obejrzyj jej najstarsze znane wizerunki. Na pieczęci miasta z początków XV wieku przypominała … skrzydlatego potwora – hybrydę człowieka i smoka z łuskami na brzuchu szponiastymi łapami i lwim ogonem. Było się kogo bać i potencjalni najeźdźcy widząc ją mogli czuć się nieswojo. Z biegiem czasu straszna postać bardzo się zmieniła – straciła łapy i skrzydła, zyskała za to rybi ogon. Nabrała też delikatniejszych, kobiecych kształtów, zachowując jednak miecz i tarczę symbolizujące waleczność jej mieszkańców.
Syrenka w miejskim pejzażu
Jej oficjalny wizerunek zobaczysz na drzwiach miejskich taksówek, środkach transportu czy budynkach urzędów. Syrenka mieszka w sercach mieszkańców, którzy przez setki lat tworzyli i tworzą jej autorskie wizerunki umieszczając je w najrozmaitszych miejscach. Manifestowali w ten sposób również swoją tożsamość w czasach gdy polskie państwo zniknęło z map Europy, a zaborcy zakazali używania Syreny na pieczęciach miejskich. O ciepłych uczuciach do patronki Warszawy mówi też to, że mieszkańcy określają ją pieszczotliwie Syrenką. Wybierz się zatem na spacer tropem warszawskich syrenek, obejrzyj te najbardziej popularne i odkryj jej mniej znane wizerunki. Zachwycisz się ich pięknem i różnorodnością będącą odbiciem czasów, w których powstały i talentów ich twórców.
Na Starym Mieście i w okolicy
Najwięcej syrenek napotkasz na Starym Mieście. Jeden z jej najbardziej znanych pomników stoi na samym rynku, w miejscu dawnego ratusza. To wierna kopia rzeźby z 1855 roku, która trafiła tu w związku z doprowadzeniem na rynek miejskiego wodociągu. Oryginał znajduje się w siedzibie Muzeum Warszawy, które mieści Gabinet Syren, a w nim aż 100 innych przedstawień patronki Warszawy. Przechodząc holem do muzealnego kina napotkasz kolejną. Ta syrena ma formę niebieskiego neonu. Jeszcze inna pojawia się wraz z występującym czasem na rynku kataryniarzem Janem na jego katarynce. Zanim opuścisz rynek, spójrz jeszcze na dach kamienicy nr 1. Jeśli masz dobry wzrok to zobaczysz metalowy wiatrowskaz z widoczną po jednej stronie datą 1953. Postać po jego drugiej stronie to syrena z czasów kiedy miała jeszcze ptasie pazury.
Spacerując po staromiejskich uliczkach napotkasz wiele innych syrenek. Dwie znajdują się na ulicy Szeroki Dunaj. Jedna z nich zdobi XIX-wieczną studnię umieszczoną w miejscu wypływającego stąd w przeszłości strumienia. Druga w formie nowoczesnej płaskorzeźby znajduje się na fasadzie kamienicy o nr 13, stojącej w miejscu średniowiecznego domu kata. Dwie niewielkie ale charakterystyczne figurki syrenek znajdziesz na ulicy Piwnej. Umieszczona w szyldzie Domu Książki (pod numerem 20) ma smocze skrzydła, a ta przy Muzeum Farmacji (ul. Piwna 31/33) trzyma w ręce węża Eskulapa. Przy ulicy Świętojańskiej wznosi się Archikatedra św. Jana. Tu na obramowaniu kutych wrót obejrzysz wizerunki syrenek z różnych epok i przekonasz jak zmieniała się jej postać przez wieki. Kolejny wizerunek patronki Warszawy czeka na Ciebie wewnątrz kościoła w jednym z witraży. Dwie inne ciekawe postaci Syrenki – wykonane techniką sgraffito – obejrzysz na kamienicy przy ul. Kościelnej 8 oraz na budynku na Placu Zamkowym tuż obok Zamku Królewskiego.
Kolejne odkryjesz na położonym kilkaset metrów stąd Placu Teatralnym. Tam przy ulicy Senatorskiej wznosi się Pałac Jabłonowskich – dawna siedziba warszawskiego magistratu – z Syrenkami na fasadzie oraz Pałac Blanka – przedwojenny, reprezentacyjny budynek Prezydenta Warszawy z Syrenką w prowadzącej do niego kutej bramie.
A jeśli pójdziesz na spacer prowadzącym od Starówki traktem królewskim zatrzymaj się przy kamienicy przy ul. Krakowskie Przedmieście 41. Tam ma fasadzie znajduje się herb istniejącego od 1380 roku Cechu Krawców i Rzemiosł Włókienniczych, a w nim nie kto inny ale warszawska Syrenka.
Znane i mniej znane pomniki w różnych punktach miasta
Syrenki o najróżniejszych kształtach napotkasz również w innych dzielnicach Warszawy. Kilka z nich to obowiązkowe punkty na trasie każdego turysty, inne możesz obejrzeć przy okazji zwiedzania znanych warszawskich atrakcji. Do tych pierwszych należą dwa historyczne pomniki. Na przedłużeniu prowadzącej z Krakowskiego Przedmieścia nad Wisłę ulicy Karowej, znajduje się zabytkowy Wiadukt Markiewicza, a na nim prawdopodobnie najbardziej pociągająca z warszawskich syren. Drugą, najbardziej popularną Syrenkę odnajdziesz przy nadwiślańskich bulwarach w pobliżu Mostu Świętokrzyskiego. Postać ma twarz warszawianki i poetki Krystyny Krahelskiej i chętnie pozuje wszystkim do zdjęć.
Mniej znane, ale za to bardzo charakterystyczne pomniki syrenek stoją również w różnych miejscach położonych z dala od turystycznych szlaków. Jedna – w okolicy ul. Kaliny Jędrusik zamiast oręża dzierży paletę i pędzel, inna z osiedla Za Żelazną Bramą ma ogon w kształcie misy, który po deszczu służy za poidło dla ptaków. Pani S z Pola Mokotowskiego nawiązuje kształtem do brzemiennej kobiety. A stojąca przed urzędem dzielnicowym przy ul. Grochowskiej trzyma w rękach bukiet kwiatów.
Zabytkowe gmachy i mosty
Syrenki w formie ozdobnych herbów, malowideł, płaskorzeźb i inne zobaczysz również na zabytkowych budynkach z początków XX wieku. Niektóre z nich to atrakcje turystyczne same w sobie jak Muzeum Powstania Warszawskiego mieszczące się w dawnej Elektrowni Tramwajowej, Zakład Filtrów Pośpiesznych Stacji Filtrów, historyczne hale targowe Mirowska i Koszyki, Warszawskie Browary czy Dom pod Syreną, w którym znajdowała się remiza pierwszego warszawskiego tramwaju konnego. Syrenkę z fasady tego ostatniego budynku zobaczysz obecnie na każdym z warszawskich tramwajów.
Patronki Warszawy nie mogło zabraknąć również na wybudowanym ponad 100 lat temu Moście Poniatowskiego, którym najłatwiej dojechać na nadwiślańskie plaże czy stadion PGE Narodowy. Jadąc z lewego brzegu Wisły na prawą dostrzeżesz ją na położoną przy wiadukcie wieżycy. Jej bliźniaczki możesz dostrzec na ozdobnych ławeczkach nad filarami widocznymi z położonej przy moście plaży. Znacznie młodsza i trudna do zauważenia na pierwszy rzut okaz Syrenka znalazła się również na Pałacu Kultury i Nauki. Zawędrowała aż na 40 piętro, aby wylądować na tarczy widocznego z dala, milenijnego zegara. Inny budynek z czasów socrealizmu, na którym się pojawiła, to blok przy Marszałkowskiej 55/73 na osiedlu MDM.
Inne wcielenia syrenek
Wszystkich warszawskich syrenek wymienić nie sposób. Dekorują słupki chodnikowe czy latarnie, są spontanicznie malowane na muralach, umieszczane w reklamowych neonach. Część z nich, która kiedyś zdobiła ulice znika, jak neonowa Syrenka siedząca na książce patronująca warszawskim bibliotekom. Obecnie obejrzysz ją w Muzeum Neonów. Inne cieszą oczy w popularnych miejscach jak choćby atrium Google Campus w Centrum Praskim Koneser czy wnętrze restauracji Ćma w Hali Koszyki. Ich obecność w miejskiej przestrzeni na bieżąco relacjonuje blog tropemsyrenki.blogspot.com.
Raz w roku, na progu lata warszawskie syreny ożywają tworząc barwny korowód prowadzący ulicami Nowy Świat i Krakowskie Przedmieście na Plac Zamkowy. To Parada Syrenki, w której kilkanaście bardzo różnych postaci o syrenich cechach prezentuje walory miasta oraz specyfikę poszczególnych warszawskich dzielnic i miejskich instytucji. W święcie Syrenki uczestniczą też aktorzy ulicznych teatrów, tancerze i performerzy oraz liczni warszawiacy.
Symbol miasta i inspiracja
Nie sposób wyobrazić sobie Warszawy bez jej patronki. Spotkanie z jej licznymi wcieleniami pomoże Ci zgłębić historię i lepiej zrozumieć ducha stolicy, a przy tym dostarczy wiele przyjemności. Może również zainspiruje Cię tak jak inspirowała i wciąż inspiruje mieszkańców Warszawy.
