Muzeum Plakatu w Wilanowie powraca
Muzeum Plakatu w Wilanowie po kilkuletniej przerwie powróciło na kulturalną mapę stolicy. To pierwsze na świecie muzeum, które nie tylko kolekcjonowało plakaty, ale także udostępniało je szerokiej publiczności, przyczyniając się do uznania tego nurtu za pełnoprawną dziedzinę sztuki wymagającą opieki muzealnej. Nowa ekspozycja „Plakat polski. Kolekcja” prezentuje 240 plakatów, które opowiadają historię ostatnich 130 lat codziennego życia ulic polskich miast.
Nowa odsłona wystawy stałej stanowi kolejny etap w historii instytucji, potwierdzając jej rolę jako żywego i otwartego centrum kultury. Ekspozycja tworzy wielowątkową i różnorodną opowieść o Polsce, ukazując przemiany społeczne, kulturowe i polityczne, które odcisnęły swoje piętno na papierze. Poruszane tematy obejmują zarówno poważne zagadnienia − historię, propagandę polityczną czy ostrzeżenia związane z bezpieczeństwem, jak również świat rozrywki: film, teatr, muzykę czy modę. Wystawa pozwala jednocześnie obserwować ewolucję projektowania graficznego, od wczesnych wpływów malarstwa i grafiki po współczesny, autonomiczny język plakatu.
Plakat posługuje się językiem, który bezlitośnie i precyzyjnie opisuje rzeczywistość, dokumentuje ją i współtworzy popkulturę, zawierając wiele cennych, często zakodowanych informacji. Prezentowane prace przywołują obrazy minionego świata, w tym ulice dawnego Krakowa, Lwowa czy Warszawy. Plakaty pozwalają zgłębiać historię polskiej sztuki, kultury, społeczeństwa i polityki, a także odkrywać uniwersalne spostrzeżenia pozostające aktualne także dziś.
Ekspozycja „Plakat polski. Kolekcja” zachęca do spojrzenia na plakat nie tylko jako archiwalny ślad przeszłości, lecz także jako wciąż aktualny język artystycznej wypowiedzi. Przygotowania do wystawy poprzedziły konsultacje z publicznością, w których uczestniczyli zarówno dorośli, jak i młodzież. Zwiedzający podkreślali znaczenie autentyczności obiektów, klarowności przekazu oraz budowania opowieści o społeczeństwie, kulturze i polityce minionych epok.
Metafora, symbol i międzynarodowy rozgłos
Polska szkoła plakatu to unikalny nurt w polskiej sztuce, który rozwijał się po II wojnie światowej, osiągając szczyt swojej popularności w latach 60. ubiegłego stulecia. Polscy artyści, tacy jak Henryk Tomaszewski, Józef Mroszczak, Jan Lenica czy Waldemar Świerzy, udowodnili, że plakat może funkcjonować jako autonomiczne dzieło sztuki − pełne metafor, symboliki i błyskotliwego humoru. Ich rozpoznawalny styl wyraźnie różnił się od dominujących wówczas na Zachodzie komercyjnych plakatów, a projekty zdobywały nagrody na międzynarodowych festiwalach i były publikowane w prestiżowych magazynach, stając się ikonami światowej kultury wizualnej.
Zagraniczni krytycy i kuratorzy od dawna podkreślają oryginalność polskiego plakatu. Na jego wyjątkowość zwracał uwagę również słynny reżyser Martin Scorsese, który na łamach The Guardian przyznał, że w swojej kolekcji posiada wiele polskich plakatów filmowych. Podkreślał, że dla widzów spoza Polski te afisze mogą wydawać się dziwne, czasem wręcz niezrozumiałe, bo na pierwszy rzut oka trudno dostrzec związek między obrazem a filmem. Dopiero po chwili widać jednak, jak szczególne miejsce zajmuje kino w kulturze oraz jak wyjątkowa jest relacja między filmem a jego plakatem. Najczęściej nie ilustrują one dosłownie fabuły, lecz oddają samą koncepcję dzieła, stając się jego artystyczną interpretacją.
Na charakter polskiego plakatu duży wpływ miały także uwarunkowania społeczne i polityczne PRL. Ograniczenia systemowe, poczucie izolacji oraz brak perspektyw często znajdowały swoje odbicie w pracach artystów. Mimo że twórcy musieli zmagać się z restrykcjami, zachowywali szerokie pole do artystycznej swobody. Kreatywność, odwaga w eksperymentowaniu i subtelna ironia sprawiają, że ich prace pozostają inspiracją dla kolejnych pokoleń artystów w Polsce i na świecie.
Kolekcja o światowym znaczeniu
Rosnąca popularność plakatów oraz świadomość ich wartości artystycznej doprowadziły do powstania wyspecjalizowanej instytucji. W 1968 roku w Wilanowie otwarto pierwsze na świecie muzeum poświęcone wyłącznie plakatowi. Jego misją było nie tylko gromadzenie i ochrona dorobku polskich twórców, lecz także podkreślenie, że plakat stanowi pełnoprawne dzieło sztuki, wymagające zarówno opieki muzealnej, jak i naukowego opracowania.
Początki zbiorów sięgają okresu sprzed II wojny światowej, gdy kolekcjonerzy i artyści przekazywali pojedyncze prace do zbiorów Muzeum Narodowego. Dziś kolekcja liczy ponad 63 tysiące prac polskich i zagranicznych, z czego około 36 tysięcy stanowią dzieła twórców polskich. W swojej ponad pięćdziesięcioletniej historii Muzeum Plakatu zorganizowało setki wystaw w kraju i za granicą, współpracując z najważniejszymi instytucjami sztuki na świecie. Prowadzi też działalność badawczą, edukacyjną i wydawniczą, systematycznie digitalizuje zbiory oraz rozwija międzynarodowe partnerstwa.
Trzy odsłony wystawy stałej
Stała ekspozycja w Muzeum Plakatu w Wilanowie będzie miała charakter zmienny. Plakaty, wykonane na papierze, wymagają szczególnej ochrony, dlatego ze względów konserwatorskich mogą być prezentowane jedynie przez około trzy miesiące, w warunkach ograniczonego światła dziennego oraz przy kontrolowanej temperaturze i wilgotności. Po tym czasie ekspozycja zostanie czasowo zamknięta, a dotychczasowe prace zastąpią nowe egzemplarze. Dzięki temu zarówno spójność przesłania wystawy, jak i bezpieczeństwo eksponatów pozostaną zachowane.
Wejście do Muzeum Plakatu wskazują dwa rzeźbione konie, idące stępa w dystyngowanej pozie. Za projekt budynku Muzeum Plakatu odpowiadała architektka Halina Kossuth, we współpracy z Jackiem Cydzikiem i Adamem Pulikowskim. Adaptacja dawnej ujeżdżalni, przy zachowaniu frontowej elewacji autorstwa Franciszka Marii Lanciego z połowy XIX wieku, została uhonorowana tytułem Wicemistera Warszawy w 1968 roku. Po kilkuletniej przerwie, podczas której przeprowadzono kompleksową modernizację, Muzeum Plakatu ponownie otwiera swoje drzwi dla zwiedzających.
Wizytę w Muzeum Plakatu warto połączyć ją ze spacerem po barokowych ogrodach i zwiedzaniem Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie – jednego z najpiękniejszych zespołów pałacowo-parkowych w Polsce.
W środy wstęp do Muzeum Plakatu jest bezpłatny.
